Hebron: mikrokosmos Palestyny

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Za 5 dni będę w Maroku. Jedną ręką się pakuję, jednym okiem czytam marokańskie powieści. Druga para jest zaangażowana w załatwianie ostatnich spraw przy komputerze.
Ale przed wyjazdem chcę zrobić jeszcze jedną rzecz. Napisać o Hebronie.
Dlaczego akurat teraz? Bo to ciężki temat, wymagający dużo informacji. Informacji, które miałam 2 miesiące temu na świeżo, a dzisiaj już się zacierają. Podobnie działają emocje. Na początku były spore – te krytyczne i te współczujące. Dzisiaj jestem już coraz spokojniejsza. Już nie śledzę z wypiekami na twarzy każdego wydarzenia w Izraelu i na Zachodnim Brzegu. Moją głowę zajmują już inne tematy. To jest więc ostatni moment by wrócić do sprawy Hebronu.

 

Garść faktów

Mówią, że Hebron to Izrael w miniaturze. W nim kumulują się wszystkie problemy na linii Arabowie-Żydzi. Mówimy tu o największym mieście na Zachodnim Brzegu. Mieszka tu ok. 250 000 osób, w tym niecały tysiąc pochodzenia żydowskiego. Miasto wyróżnia się wysokim poziomem edukacji na arabskich uczelniach i rozwiniętym przemysłem. Podzielone zostało nieprzekraczalną przez Palestyńczyków i Izraelitów granicą na dwa miasta: Hebron 1 (18 km2) i Hebron 2 (2 km2 lub według innych źródeł 4,5 km2). H-1 jest pod panowaniem Zachodniego Brzegu. H-2 Izraela.

Hebron jest obok Jerozolimy, Safedu i Tyberiady świętym miastem judaizmu. Tutaj znajduje się Makpela – grób Abrahama, jego żony Sary, a także Izaaka i Jakuba wraz z żonami. Ziemię, na której dziś znajduje się wielka świątynia, wykupił podobno sam Abraham.

P1011267

 

Historia

Hebron jest jednym z najstarszych miast na świecie. Skoro Abraham wykupił tu ziemie, to znaczy, że już wtedy chodził ulicami miasta. Wykopaliska w Hebronie są w opłakanym stanie, ale potwierdzają, że miasto było zamieszkane już 4000 lat temu.

Już w starożytności Hebron był miejscem wielu waśni. Herod Wielki w czasie wojny żydowskiej wybudował mury, które do dziś otaczają Jaskinię Patriarchów. W końcu ludność Hebronu dostała się do niewoli w 135 roku. Pod panowaniem Bizancjum powstały tu pierwsze kościoły.

W VII wieku miasto zostało zdobyte przez Arabów, którzy pozwolili Żydom wrócić do Hebronu, a Jaskinię Patriarchów przemienili w meczet. Miejsce gdzie został pochowany prorok Ibrahim, bo tak nazywany jest Abraham w Koranie, na kolejne stulecia stało się ważnym centrum arabskiego świata.

P1011250

Żydzi ponownie zostali wygnani z miasta w czasie krucjat, ale nie na długo. Wkrótce ziemie zostały podbite przez Saladyna, który ponownie pozwolił wybudować w mieście synagogę. W czasach Imperium osmańskiego mieszkało tu kilkadziesiąt żydowskich rodzin i ten stan utrzymał się do początku XX wieku.

Wszystko wskazuje na to, że tak żydzi, jak i garstka chrześcijan, byli dość zasymilowani z dominującymi tu już od 1300 lat muzułmanami. Dniem przełomowym był 24 sierpnia 1929 roku, kiedy 67 Żydów zostało zamordowanych w reakcji na fałszywe doniesienia, jakoby w pobliskiej Jerozolimie miało dojść do masakry Arabów. Prawie 500 ocalałych Żydów wyjechało z miasta. Niektórzy wrócili dwa lata później, inni już nigdy.

Zaczęło się! Zaczęła się trwająca już prawie sto lat „wojna” o Hebron. 1967 roku istniejące od 20 lat państwo Izrael przejęło kontrolę nad Hebronem i rozpoczęło osadnictwo w najstarszej części miasta – zaraz przy świętym Grobowcu Patriarchów. Dziś przejście się tymi ulicami oznacza potykanie się o tablice informujące o morderstwach dokonywanych w tym miejscu. Tutaj zginęła rodzina z niemowlęciem, dwa kroki dalej miała miejsce strzelanina. Wreszcie w 1997 roku Hebron został podzielony. Mieszkańcy części H-1 nie mogą przechodzić do H-2 i vice versa.

 

Musicie mi wybaczyć powyższe przynudzanie. Skróciłam historię tak bardzo, jak tylko się dało. Musiałam jednak zgromadzić fakty, nakreślić wam sytuację – kto tu był kiedy i w jakich proporcjach. Przejdźmy teraz do tego, co może wyraźniej zostać nazwane „relacją podróżniczą”.

 

Spacer po Hebronie

To była w pełni zorganizowana przez Abraham Tours wycieczka. Spotkałam się z moim przewodnikiem – ortodoksyjnym żydem Eliyahem - w Jerozolimie i razem pojechaliśmy publicznym autobusem do Hebronu. Nie mogę powiedzieć, że go pokochałam. Spóźnił się pół godziny, na dworcu zniknął na 10 minut idąc po kawę, a jak potem jeden z nas pobiegł do toalety, to zaczął tupać w miejscu i mówić, że „przecież teraz nie ma na to czasu”.

P1011313

 

W H-2 (część izraelska)

W Hebronie stanęliśmy przy Jaskini Patriarchów, która była naszym pierwszym miejscem do zwiedzenia. Eliyahu opowiadał nam o mieście. Dokładnie wtedy – topiąc się z gorąca – postanowiłam zdjąć polar i zostać w samej koszulce na ramiączkach.

Spotkało się to z oburzeniem mojego przewodnika. Usłyszałam, że mam się natychmiast ubrać i że „jesteśmy w Hebronie, a nie na plaży w Tel Awiwie”. Posłusznie się ubrałam, gryząc się w język, by nie powiedzieć, że chyba nie widział lasek na telawiwskich plażach. Niesmak pozostał, no ale dobra – miał swoje religijne racje. Jak się potem przekonałam religijne racje w Hebronie mają większą władzę niż gdziekolwiek indziej w Izraelu.

Zwiedziliśmy żydowską część Makpeli, po czym poszliśmy na spacer pustymi ulicami żydowskiego Hebronu. Było to prawdziwe miasto duchów. Ulica Shuhada, na której niegdyś tętniło życie, dziś była zamknięta na cztery spusty. Tutaj dokonano kilka morderstw na żydowskiej ludności w 2000 i 2001 roku. Wreszcie zakazano ludności arabskiej na niej przebywać.

P1011272

P1011279

Wdrapaliśmy się na wzgórza miasta, ciągle poganiani przez przewodnika, który zdążył już nas poinformować, że działa na rzecz pokoju – i faktycznie – trzeba przyznać, że opowiadał o Hebronie bardzo „rozsądnie”. Powiedział nam o masakrze w 29 roku, ale wspomniał też, że wielu Arabów ukrywało swoich żydowskich sąsiadów w swoich piwnicach. Opowiedział historię Barucha Goldsteima, który w 1994 roku wszedł do Jaskini Patriarchów i otworzył ogień do Palestyńczyków, w wyniku czego zginęło 28 osób. Dziś są Żydzi, którzy uważają Goldsteima za bohatera, ale nasz przewodnik zdecydowanie potępił jego czyn.

Zdecydowanie, jak na osobę, która miała nam przybliżyć racje Izraela w Hebronie, przedstawiał bieg wydarzeń nad wyraz obiektywnie.

P1011273

P1011277

Odwiedziliśmy Davida Wildera. Mężczyznę który mieszka w Hebronie i którego książkę trzymam teraz w ręce. Swoje życie poświęcił „sprawie”. Jest rzecznikiem prasowym. Pisze i przemawia na tematy praw Izraelitów w stosunku do Hebronu. To jego praca – tym się zajmuje od ponad 20 lat.

Czytam jego książkę i sama łapię się na tym, że przede wszystkim ją krytykuję. Ba. Czepiam się. Dzień przed spotkaniem z Davidem, rozmawiałam z działaczem na rzecz pokoju, ale będącym Arabem. Tamer podawał mi liczby i fakty na temat zamordowanych Palestyńczyków w ostatnich latach. Tłumaczył dlaczego Izraelici nie chcą wprowadzić izraelsko-palestyńskiej demokracji w kraju – jego zdaniem władzę szybko przejęliby Arabowie, których jest po prostu więcej. Dziś David mi powiedział, że to nie prawda, że więcej jest Izraelitów. Co więcej oświadczył, że nie ma czegoś takiego, jak Palestyńczyk, bo i nigdy nie było takiego kraju. Powiedział ilu jest Arabów w Hebronie i ile procent powierzchni należy do Izraelitów. Opowiedział też, że w mieście byłoby więcej Żydów, ale nie mają pozwolenia na budowę nowych domów, a stare są w pełni zajęte. Nie mogłam tego zrozumieć. Wszak ulice stoją puste.

P1011281

 

W H-1 (część palestyńska) 

Spotkaliśmy się z naszą drugą przewodniczką Leeną przy bramkach granicznych i z mętlikiem w głowie przeszliśmy do arabskiej części miasta. Od razu zaprowadziła nas na obiad do biednej palestyńskiej rodziny, po czym szybko zerknęliśmy do muzułmańskiej części Jaskini Patriarchów i przeszliśmy przez arabskie suki. Miasto tylko trochę ożyło. Na ulicach wreszcie pojawili się jacyś ludzie. Jednak przewodniczka co chwilę nam tłumaczyła, że dom do którego idziemy jest dwa kroki stąd, ale niestety musimy iść dookoła, bo ulice zostały zamknięte. Dlaczego? Ze względów bezpieczeństwa. Zamknęło je izraelskie wojsko, ponieważ były za blisko mieszkań izraelskich osadników, którzy tym samym byli narażeni na ataki terrorystów.

 P1011319

P1011332

Wchodziliśmy na dachy palestyńskich domów, a przewodniczka pokazywała nam ślady od kul. Kto strzelał? Izraelskie wojsko. Dlaczego? Tego nie wiedziała. Być może dla zabawy, może by nastraszyć. W H-2 mieszka mniej niż 900 stałych mieszkańców i 3000 żołnierzy. Dlaczego? Smutnie ironiczny głos mi ciągle tkwi w pamięci: „for the security reasons” (ze względów bezpieczeństwa).

 P1011336

Leena nie miała takiej wiedzy, jak David czy Eliyahu. Gdy zadawałam jej pytania o liczby i daty, nie potrafiła odpowiedzieć (chciałam je skonfrontować z tym, co usłyszałam godzinę wcześniej). Tak jak ci pierwsi starali się zracjonalizować obecność Izraelitów w Hebronie, tak Leena pokazywał tego skutki w życiu codziennym. Zabrała nas do Abeda. Mężczyzny, którego żona została zamordowana na dachu własnego domu, ponieważ podobno stanowiła zagrożenie. Abed tłumaczył, że poszła tam naprawić antenę.

P1011345

Różnica między ofiarami izraelskimi i ofiarami arabskimi była wyraźna. Po izraelskiej stronie każdy miał swoją tablicę upamiętniającą w dwóch językach – po hebrajsku i po angielsku. Po stronie arabskiej ofiary pozostawały bezimienne, a izraelskie wojsko oficjalnie oczyszczane z zarzutów. Rodziny ofiar kręciły głowami i wzruszały ramionami – „Nic nie możemy zrobić” mówiły i smutno odwracały wzrok.

P1011344

Jeszcze jedno miejsce w H-1 mną wstrząsnęło. Podeszliśmy do jednego budynku, który wyglądał, jak zabudowany taras, który znajduje się bezpośrednio nad palestyńską ulicą. Ulicą, która jest zamknięta – poruszanie się po niej mogłoby w końcu zagrażać bezpieczeństwu żydowskiego osadnika. Jednak paskudna rzecz się na niej dzieje – mieszkaniec budynku sukcesywnie zrzuca na nią śmieci. Dlaczego? Palestyńczycy mają jasność „żeby ich wkurzyć”.

P1011342

By ulica nie była źródłem chorób, Palestyńczycy raz na jakiś czas nielegalnie otwierają bramę i ją sprzątają. Grozi im za to kara.

 

A co ja na to?

Miałam świadomość, że uczestniczę w show. Opowiadano mi te same historie, co wielu osobom wcześniej. Wystarczy, że przejrzymy angielskie blogi podróżnicze, by znaleźć kilkanaście relacji podobnych do mojej. Wszyscy byli w tych samych miejscach, odwiedzali te same arabskie rodziny. Te same osoby robiły smutne oczy, te same zapewniały nas, że apartheid w mieście jest, ale to Żydzi są ofiarami.

Ale to show oczywiście było oparte na faktach. Nie wiem ile jest takich ulic, jak ta przepełniona śmieciami – jedna czy pięćdziesiąt? Nie wiem ile żon zginęło na własnym dachu – jedna czy tysiąc? Każdy podawał mi inne liczby – różnią się one też w Internecie, nawet w tych samych artykułach w Wikipedii są podane dwie różne wersje.

P1011275

Trudno kłócić się z religią i przekonaniem Izraelitów, że ziemie Hebronu są święte. Trudno też wyrzucać Palestyńczyków, skoro żyją tu od 1400 lat, zwłaszcza argumentując to religią, która nie jest ich. Ale trudno też zgadzać się na to, żeby Żydzi powtarzali historię masakry z 29 roku na nowo i na nowo. Z drugiej strony miała miejsce, podobnie jak miał miejsce zamach w Jaskini Patriarchów. Czy cały naród ma odpowiadać za poczynania zamachowców? Oczywiście, że nie. Najgorsze w tym wszystkim jest chyba szukanie odpowiedzialności zbiorowej. Ale z drugiej strony… ją tez przecież można wyjaśniać.

P1011301

Eliyahu powiedział „Wszyscy jesteśmy przestępcami i ofiarami jednocześnie”. Chciałoby się, by oba narody żyły w tym mieście w idealnej zgodzie. Ale na to by uwierzyć w tę historię nawet ja nie jestem wystarczająco naiwna.

 

Wycieczka po Hebronie była najtrudniejszą i jednocześnie jedną z najbardziej pasjonujących wycieczek, w jakich uczestniczyłam w Izraelu. Nazywa się Hebron Dual Narrative Tour i zostałam na nią zaproszona przez Abraham Tours i Tourist Israel. Jak widzicie pozwoliłam sobie w tym poście na krytykę. Celowo ukazałam swoje emocje – chociażby na skutek nakazania mi zasłonięcia ramion (które nota bene, o ironio, odsłoniłam po arabskiej stronie miasta). Ale tego dnia trudno było nie być krytycznym. A emocje były wskazane.

 

Każda narracja o Hebronie jest inna. Zerknijcie na garstkę innych blogów, których autorzy odbyli tę samą wycieczkę 1. 2. 3. 4. 5. Poczytajcie też więcej o mieście na Wikipedii i w końcu posłuchajcie wypowiedzi Davida Wildera.

Aha, w tekście mogą być błędy. Taki temat wymaga długoletnich studiów i sprawdzania źródeł piętnastokrotnie. Ja poświęciłam na niego trzy dni. Jeśli znajdziecie nieścisłości, to proszę, dajcie mi znać.

Jedziesz do Izraela i na Zachodni Brzeg? Napisała więcej tekstów o tych regionach. Znajdziesz je wszystkie tutaj. A jeśli podobał Ci się ten artykuł, to dołącz do fanów bloga na Facebooku. Na nim się inspirujemy, opowiadamy o podróżach i pokazujemy zdjęcia. Jest fajnie :)

Print Friendly
The following two tabs change content below.

Agnieszka Ptaszyńska

pisarka podróżnicza
z wykształcenia polonistka, z zamiłowania podróżniczka, wielbicielka włoskiej kawy i dużych psów. Straszna bałaganiara w życiu i na papierze (dysortografka). Promotorka idei odpowiedzialnego podróżowania, którą stara się przekazać na blogu. Zawsze chętnie służy podróżniczą radą. Publikowała na Onecie, w Czasie Kultury i na portalach podróżniczych. A no i napisała przewodnik po Trapani :)

Ostatnie wpisy Agnieszka Ptaszyńska (zobacz wszystkie)

13 przemyśleń na temat “Hebron: mikrokosmos Palestyny”

  1. ~kami pisze:

    chyba była to najcięższa wycieczka (ale i najlepsza) na jakiej byłam. tylko u nas nic nie można było Eliyahu zarzucić, a i innego przewodnika po stronie Arabskiej mieliśmy i chyba lepszego, bo wiedzę miał też przeogromną…
    a w ogóle to polecam: https://www.facebook.com/BreakingTheSilenceIsrael?fref=ts

  2. ~Ewa pisze:

    Historia tamtych rejonów jest długa i skomplikowana, trudna a jednocześnie ciekawa. Ja jednak mam trochę uraz do Izraela po tym, jak nie zostałam wpuszczona bez powodu do tego kraju więc póki co nie wybiorę się tam by zobaczyć to wszystko na własne oczy.

  3. To jest ta część rzeczywistości, którą ciężko zrozumieć i przetrawić. Pewnych konfliktów nigdy nie pojmę i zdaję sobie sprawę, że nie muszę. Ta część świata zdaje się być tak samo fascynująca, jak niebezpieczna. Mimo wszystko chciałabym to wszystko zobaczyć.

  4. ~Kasia pisze:

    Bardzo ciekawy wpis, bardzo trudny temat. Sama mam nadzieje wybrać się kiedyś na taką wycieczkę. Jeśli jesteś zainteresowana tematem to polecam film “Dzieci Arny” (Arna’s Children). Można obejrzeć na youtube.
    Pozdrawiam :)

  5. ~Jowita pisze:

    Trudny temat, bardzo bolesna historia. Żałuję, że byłam tylko jedeń dzień w Palestynie, bo ciężko mi siędo tego odnieść. Następnym razem też zdecyduje się na taką wycieczkę.

  6. z zaciekawieniem przeczytałam cały post i przypomniały mi się moje zbliżone doświadczenia z innego podzielonego miasta – Sarajewa. każdy próbuje Cię przekonać, że racja leży po jego stronie, a przecież każda strona ma coś na sumieniu. wszyscy zamiast skupić się na przyszłości co chwile rozdrapują rany przeszłości. z drugiej strony na takie konflikty nie ma uniwersalnego sposobu. nie dziwię Ci się, że tego dnia towarzyszyły Ci takie emocje.

  7. Bardzo trudno jest zabrać stanowisko w kwestii Izrael-Palestyna. Mam wrażenie, że my, Polacy, chyba z definicji w pierwszej chwili opowiadamy się za Izraelem, co wynika z naszej historii, religijności, wiedzy (a raczej jej brakiem). Czujemy się jakby związani z tym krajem, bo przecież święta (i dla wielu z nas) Jerozolima, polscy Żydzi, którzy tam zamieszkali, Yad Vashem, itd. Tymczasem, kiedy zaczyna się czytać, zgłębiać temat, pojawia się coraz więcej wątpliwości. Ani jedna ani druga strona nie jest fair wobec drugiej. I – jak napisałaś – nikt nie jest chyba na tyle naiwny, by uwierzyć, że tę sprawę da się rozwiązać tak, aby wszyscy (zwłaszcza Palestyńczycy) byli zadowoleni.
    Mówisz, że to kolejny podobny wpis o Hebronie… Dobrze, że się pojawia, bo jest szansa, że więcej osób się zainteresuje, zastanowi nad sprawą. Powiem szczerze, że podejście Travelling Milady i mówienie „Pewnych konfliktów nigdy nie pojmę i zdaję sobie sprawę, że nie muszę.” bardzo mi się nie podoba. Zwłaszcza to „nie muszę”. Mz jest to przejaw ignorancji i świadomego zasłaniania oczu.

  8. ~Dominik Wach pisze:

    Pani Agnieszko,
    z jednej strony cieszę się, że napisała Pani o Hebronie, że zdecydowała się Pani na to by zobaczyć to miasto od strony nie tylko turystycznej, lecz także tej prawdziwej, ludzkiej. Z drugiej niestety uległa Pani pewnej grze i przyjmowała Pani na wiarę informacje, które są niestety przekazywane w ten sposób, by udowodnić swoją rację.
    Ja osobiście spędziłem 3 miesiące w Hebronie jako obserwator praw człowieka, pracowałem w miejscach o których Pani pisze każdego dnia, rozmawiałem z niezliczoną liczbą Palestyńczyków, którzy cierpią z powodu okupacji, ale i izraelskich żołnierzy i osadników, którzy uważają, że ta okupacja jest zasadna. Rozumiem, że napisała Pani tekst o tym co Pani widziała, usłyszała i odczuwała w Hebronie, ale prosiłbym Panią o przejrzenie mojego bloga pisanego podczas pobytu w tym mieście i zastanowienie się jeszcze raz nad wszystkim tym co Pani widziała i słyszała.
    Nie chodzi mi tu o autopromocję lecz o zrewidowanie uzyskanych przez Panią informacji. Z przyjemnością poznałbym też Pani zdanie po tej lekturze (np. w postaci polemiki na blogu).
    Link do blogu: https://olivesinhebron.wordpress.com/

    Na koniec kilka kluczowych faktów:
    1. Hebron jest miastem palestyńskim, znajdującym się pod izraelską okupacją więc nie można powiedzieć, że jest „Izraelem w miniaturze”. Jest to konflikt izraelsko-palestyński w pigułce.
    2. Szacuje się, że w Hebronie mieszka 150-200 tys. Palestyńczyków i 250-800 żydowskich osadników + 1500 izraelskich żołnierzy, policji i straży granicznej.
    3. Osadnictwo żydowskie na terenach okupowanych jest nielegalne w świetle prawa międzynarodowego.
    4. Z powodu zamknięcia Shuhada St. z części H2 w Hebronie wyjechało ok 30-40 tys. osób (nie ma chyba wiarygodnego źródła), setki sklepów zostało zamkniętych, wiele rodzin musi wchodzić do swych domów przez dachy innych budynków, ponieważ nie mogą chodzić ulicą, przy której stoi ich dom.

    Pozdrawiam

  9. ~tss pisze:

    Ciekawy artykuł, gratulacje :) Polecam: Nieświeckie państwo Izrael – http://www.stachurska.eu/?p=296 .

  10. ~kolo pisze:

    Jakiś czas to jeszcze potrwa ale Palestyńczycy stopniowo zdobywają przewagę demograficzną i Zydzi będą musieli stosować coraz bardziej oczywisty apartheid.

  11. ~Nina pisze:

    Ci ludzie szybciej by do porozumienia doszli gdyby ich religie były naprawdę pokojowe, a nie wrogo nastawione i wręcz nakłaniające do rewanży i dłubania w bagnie przeszłości.

  12. ~Jonny Blair pisze:

    Hi Agness, Great article (thanks to reading it on Google translate!). I did the same tour in 2013 and enjoyed it – very insightful guide and apologies I don’t speak Polish. Safe travels. Jonny

  13. ~Sadeem pisze:

    Bardzo interesujący tekst, pozdrawiam

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Możesz użyć następujących tagów oraz atrybutów HTML-a: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>